کتب؛ بلد الامين، اقبال الاعمال، مصباح كفعمي و مصباح الزائر معتبرند؟

10:52 - 1394/02/28

چکیده: كتابهاي مذكور از اعتبار و ارزش بالائي برخوردار هستند فلذا قابل اطمينان مي باشند. منتهي در عين حال بايد هر يك از دعاها و زيارات كه به عنوان حديث در متن كتب آمده اند به لحاظ سندي بررسي بشوند. يعني طبق علم حديث شناسي بايد هر يك از احاديث را بررسي كنيم از جمله حال راويان، متن احاديث، مضمون دعاها، بايد هر يك در جاي خودش مورد تحقيق و مطالعه قرار بگيرند.

آيا كتاب هاي «بلد الامين» و «اقبال الاعمال» و «مصباح كفعمي» و «مصباح الزائر» معتبر هستند؟

پاسخ:

لازم به ذكر است در بررسي اعتبار يك كتاب، بايد شخصيت، تاريخ زندگي و علي الخصوص جايگاه مؤلف به لحاظ علم رجال مورد بررسي قرار گيرد. فلذا لازم است در مرحله اوّل، از اين جهت كتاب هاي مذكور را مورد تحقيق و مطالعه قرار بدهيم و مهم تر از اين ها منابع كتاب بايد مورد بررسي قرار بگيرد.
1ـ كتاب شريف «بلد الامين»: نوشته شيخ ابراهيم بن علي عاملي كفعمي صاحب كتاب شريف مصباح كفعمي متوفاي 905 هـ.ق: موضوع كتاب: اد عيه، اوراد، زيارات، و اعمال مستحبي.
كفعمي كتاب شريف «البلد الامين» را مدت ها قبل از «مصباح» خود تأليف نموده. و تمام مطالب «مصباح» را در بر دارد و علاوه بر آن اضافات فراواني نيز در آن هست.
منابع كتاب: شيخ ابراهيم كفعمي ـ رحمه الله ـ در پايان كتاب خود، بيش از 200 كتاب نام برده كه از مآخذ كتابش مي باشند. هم چنين «شيخ آقا بزرگ تهراني ـ رحمه الله ـ» در كتاب شريف «الذريعه» نام كتاب ها را ذكر كرده و در ذيل همه آن ها اشاره كرده كه از منابع «البلد الامين» هستند.(1)
2ـ مصباح كفعمي:
نام كامل كتاب: «جُنة الامان الواقية، و جُنّة الايمان الباقية» معروف به مصباح كفعمي.
مؤلف كتاب حاضر: تقي الدين ابراهيم بن علي كفعمي است. (840 ـ 905 هـ.ق)
موضوع كتاب: ادعيه، اوراد، زيارات، است.
كتاب «مصباح» و «البلد الامين» هر دو از كتاب هاي «كفعمي ـ رحمه الله ـ » مي باشند. منتهي مصباح بعد از «البلد الامين» نوشته شده و در واقع منتخب و خلاصه اي از آن است.
تاريخ نگارش: شيخ تقي الدين كفعمي ـ رحمه الله ـ اين كتاب را در سال 895 هجري تأليف كرده است، يعني 10 سال قبل از وفات.
ارزش و اعتبار كتاب: كفعمي در مقدمه كتاب مي گويد: كتاب مصباح را از كتاب هاي مورد اعتمادي جمع آوري كردم. كه بايد به ريسمان محكم آن ها چنگ زده شود و آن را به گونه اي مرتب كردم كه خواننده آن را بالاترين درجات وصول به حضرت حق برساند.
نكته ديگر در ارزش كتاب اين است كه نام «مصباح» بر دو كتاب اطلاق مي شود:
1ـ مصباح المتهجد، نوشته شيخ طوسي ـ رحمه الله ـ كه به مصباح كبير هم معروف است.
2ـ مصباح كفعمي (يعني همين كتاب حاضر)
مصباح كبير شيخ طوسي، كتابي بوده با مقبوليت بسيار بالا و در اكثر خانه ها نسخه اي از آن يافت مي شد.
با آمدن مصباح كفعمي، معروف است كه «مصباح المتهجد» شيخ طوسي نسخ شد و جاي خود را به مصباح كفعمي داد.
منابع كتاب: خود مؤلف در پايان كتاب اسامي منابع خود را ذكر كرده كه تعداد آن ها به 238 عنوان مي رسد اين كتاب ها شامل موضوعات، دعا، تفسير، فقه، و زيارات مي شود.
3ـ كتاب «اقبال»
نام اصلي كتاب: «الاقبال بالاعمال الحسنة فيما يعمل مرة في السنة»
مؤلف كتاب: كتاب حاضر توسط سيد رضي الدين علي بن موسي بن طاووس حلّي نگاشته شده است (تولد 589 وفات 664 هـ.ق)
موضوع كتاب: ادعيه و زيارات معصومين و اعمال سال
اعتبار و ارزش كتاب حاضر: كتاب «اقبال الاعمال» مانند ديگر كتاب هاي سيد بن طاووس از اعتبار و ارزش ويژه اي بين علماي شيعه برخوردار است. سيّد با تاليف اين كتاب خدمت بزرگي به جهان اسلام نموده به طوري كه تمام مؤلفان پس از سيد در موضوع ادعيه و زيارات خوشه چين خرمن پر بركت او هستند از جمله شيخ عبّاس قمي ـ رحمه الله ـ در مفاتيح الجنان بسياري از مطالب را از اين كتاب شريف نقل مي كند. علاّمه آقا بزرگ تهراني ـ رحمه الله ـ در الذريعه اين مطلب را تأييد كرده است كه سيد با تأليف اين كتاب حق بزرگي به گردن تمام شيعيان بلكه دانشمندان كه در موضوع دعا و نيايش كتابي نوشته اند دارد. و در واقع همه آن ها سر سفره اين دانشمند بزرگ نشسته اند و از ثمرات آن عارف انديشمند بهره برده اند.
منابع كتاب: در قرون گذشته يكي از غني ترين كتابخانه هاي شخصي كه مملو از نسخه هاي گران بهاي خطي و منحصر به فرد بوده، كتابخانه سيد بن طاووس بوده است. در اين كتابخانه به نقل خود سيّد بيش از 1500 كتاب معتبر و نفيس در علوم مختلف وجود داشته. از جمله در موضوع دعا بيش از 70 جلد كتاب نزد سيد ـ رحمه الله ـ بوده كه كتاب هائي مثل «اقبال» را از آن ها تدوين كرده است.
ايشان علاقه و اهتمام خاصي نسبت به ادعيه داشته به طوري كه اكثر كتاب هاي او در شكل هاي مختلف ادعيه و اذكار و زيارات را دربر دارد.
مصباح الزائر:مؤلف: سيد بن طاووس ـ رحمه الله ـ متوفاي 664 هجري قمري
موضوع كتاب: ادعيه، اذكار و اوراد و زيارات معصومين ـ عليهم السلام ـ
اين كتاب شريف به نام «مصباح الزائر الكبير» معروف است كه حاوي زيارات پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ مي باشد كه در حال حاضر هم با تحقيق مؤسسه آل البيت به عنوان يكي از مصادر بحار الانوار در سال 1417 به چاپ رسيده است. اين نشان دهنده ارزش و اعتبار كتاب مذكور مي باشد. چنان كه قبلاً هم اشاره شد.
كتاب هاي سيد بن طاووس بين علماي شيعه از ارزش و اعتبار ويژه اي برخوردار است. چرا كه در قرون گذشته يكي از كتابخانه هاي شخصي كه مملو از نسخه هاي گران بهاي خطي و منحصر به فرد بوده كتابخانه سيد بن طاووس ـ رحمه الله ـ بوده است به طوري كه در موضوع دعا بيش از 70 جلد كتاب نزد سيد بوده و چنين كتاب هايي را از آن ها تدوين كرده است.
لازم به ذكر است كه يكي از مشخصّه هاي سيد بن طاووس ـ رحمه الله ـ اهميت دادن به بحث دعا و زيارات و اوراد و اذكار بوده است. به طوري كه در اين زمينه مي توان گفت نهضت هاي علمي ايجاد كرده است. و شاهد مثال اين كه در تكميل كتاب «مصباح المتهجد» شيخ طوسي 10 جلد كتاب تأليف كرده است. و علاوه بر اين سيد هفت 7 كتاب ديگر نيز در همين زمينه تأليف كرده كه مجموع آثار وي در زمينه دعا و زيارت هفده 17 اثر مي باشد.
خلاصه و نتيجه بحث:با توجه به مطالب مذكور مي توانيم بگوئيم كه كتابهاي مذكور از اعتبار و ارزش بالائي برخوردار هستند فلذا قابل اطمينان مي باشند. منتهي در عين حال بايد هر يك از دعاها و زيارات كه به عنوان حديث در متن كتب آمده اند به لحاظ سندي بررسي بشوند. يعني طبق علم حديث شناسي بايد هر يك از احاديث را بررسي كنيم از جمله حال راويان، متن احاديث، مضمون دعاها، بايد هر يك در جاي خودش مورد تحقيق و مطالعه قرار بگيرند.

 

پاورقی:

1. شیخ آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج8 م .
 

خبرنامه

با عضویت در خبرنامه مطالب ویژه، روزانه به ایمیل شما ارسال خواهد شد. .

این سایت با نظارت اداره تبلیغ اینترنتی معاونت تبلیغ حوزه های علمیه فعالیت نموده و تمامی حقوق متعلق به این اداره می باشد.