مهربانی خداوند متعال چگونه است؟

مهربانی خداوند متعال

یکی از سوالاتی که در رابطه با اوصاف الهی به ذهن می‌رسد، این است که آیا خداوند متعال نیز مانند ما انسان‌ها خشم و غضب و مهربانی دارد یا نه این اوصاف در خداوند سبحان معنای دیگری دارند؟

در پاسخ به این سوال ابتدا باید خشم و مهربانی انسان رو تحلیل کرد؛ خشم و دوست داشتن در انسان انفعالی است و از بیرون ذات آدمی نشأت می‌گیرد، به این نحو که ابتدا نسبت به امری حالت عادی دارد، سپس با چیزی مواجه می‌شود که یا موافق طبع اوست یا مخالف آن و همین باعث می‌شود نسبت به آن، حالت مهربانی یا خشم و ناراحتی داشته باشد؛ لذا مهربانی و خشم در انسان حالتی انفعالی دارد و به معنای تغییر در احوال آدمی است.

این معنا و تفسیر راجع به خداوند متعال هرگز درست نیست و مخالف ادله عقلی و نقلی است؛ چرا که عقل بشری حکم می‌کند هر گونه تغییر و تبدلی در ذات باری تعالی ممنوع است، زیرا تغییر و تبدل در ذات به معنای انفعال و حالت منتظره داشتن است و این معنا یعنی آن موجود استعداد لازم برای آن کار را دارد و استعداد، تنها در امور مادی وجود دارد، و خداوند متعال هرگز مادی نیست، پس هرگز حالت منتظره ندارد، پس تغییر و تبدل در ذات خداوند متعال وجود ندارد.(1)

از طرفی تغییر و تبدل در ذات، به این معناست که در ذات کمبود یا نقصی وجود دارد و آن ذات با آن تغییر و تبدل، می‌خواهد آن کمبود را جبران کرده و خود را کامل کند، و این کمبود در ذات با واجب الوجود بودن ذات سازگاری ندارد، چرا که او بی‌نیاز مطلق است و هیچ کمبود و حالت منتظره‌ای ندارد تا با حرکت و تغییر و تبدل، آن را برطرف کند. در نتیجه: وجوب وجود اقتضای ثبات ذات را دارد و این‌که هیچ نوع حرکت و تغییری در ذات راه ندارد.(2)

از طرفی گفته شد که خشم و غضب یا مهربانی به معنای انفعال و تغییر در ذات است، پس هرگز خشم و غضب یا مهربانی الهی به این معنا که در انسان وجود دارد، در ذات باری تعالی راه ندارد و قطعا معنای دیگری مد نظر است. پس وجوب وجود و ثبات ذات باری تعالی و این‌که خداوند متعال موجودی فرا مادی و بدون استعداد است، دلیل بر این مطلب است که هرگز تغییری در ذات باری تعالی راه نمی‌یابد، لذا معنای خشم و مهربانی خداوند سبحان چیز دیگری است.

اما خشم و غضب الهی یا مهربانی خداوند حکیم به چه معناست؟

اگر به تفاسر قرآن رجوع کنیم، خواهیم دید که همه مفسرین اعم از شیعه و اهل سنت، خشم و غضب خداوند را به معناى «اراده مجازات» و رضايت او به را معناى «اراده ثواب» معنا کرده‌اند. مرحوم طبرسی و شیخ طوسی از بزرگان شیعه، غضب خداوند متعال را همان اراده او بر عذاب کفار و منافقین دانسته‌اند.(3) فخر رازی از بزرگترین مفسرین اهل سنت نیز همین نظر را دارد و خشم و غضب الهی را به معنای اراده عقوبت آنان معنا کرده است.(4)

در نتیجه: چون تغییر حالت در خداوند متعال راه ندارد، پس رضایت و خشنودی الهی به معنای پاداش و ثواب اعمال صالح و نیک انسان‌هاست؛ و خشم و غضب او به معنای عقوبت و عذاب گناه‌کاران که با بی‌اعتنایی به شعائر دین و دستورات الهی حاصل شده است.

پی نوشت :

(1). آیت الله شبحانی، الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، ج‏2، ص121.
(2). علامه حلی، كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد، ص294.
(3). مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‏9، ص80 و التبيان في تفسير القرآن، ج‏9، ص209.
(4). مفاتيح الغيب، ج‏27، ص638.

نظرات

تصویر بیگی
تصویر رامین
تصویر همدم
تصویر رامین
تصویر بچه سید
تصویر همدم
تصویر فرناز
تصویر آینه
تصویر تنها من
تصویر »»دوستـــــــــی بــا دوســــــــــتان««